Menu

27 Mayıs 1960 İhtilali ve Adnan Menderes’in İdamı

26 Mayıs saat 11.30’da Sami Küçük’ün odasında ihtilalciler toplantı yaptılar. Öğlenden sonra tekrar toplanan komite 27 Mayıs gece 03.00’da ihtilali başlatma kararı alarak dağıldılar. Aynı saatlerde Genelkurmay Başkanı Erdelhun Paşa, bütün generalleri ve subayları Genelkurmay Sinema Salonunda topladı. Genelkurmay Başkanı, ordudaki kaynaşmaları kınadı ve askerleri uyardı. Ordunun hükümetin emrinde olan anayasal bir kurum olduğu konusunda askerler ikaz etti. Konuşma esnasında salonda bulunan pek çok subay kararlarını ve tercihlerini çoktan yapmıştı.

26 Mayıs akşamı Harbiye’de son hazırlıkları tamamlamak için ihtilalci subaylar son toplantısını yaptılar. Saat 21.00’da bütün öğrenciler ayakta, her tarafta ışıklar yanıyor ve ilerleyen saatlerde harekete geçmenin son hazırlıkları gözden geçirilmektedir. 23.00’da General Madanoğlu ihtilalcileri toplayarak, “Arkadaşlar! Bu müdahaleyi mecburi olarak yapıyoruz ve kararımızın doğruluğuna inanıyoruz. Şu anda vazgeçsek bile artık çok geçtir. Çayın üzerinde at değiştirilmezmiş!.. bu işi ne sefirlik ne vekillik için yapıyoruz. Yurdun yüksek menfaatleri için yapıyoruz. Kalanlar, ölenlerin bıraktıklarına sonuna kadar bakacaklardır. Bunlar için yemin ediyor musunuz?

Yemin ediyoruz!

Allah yardımcınız olsun…”

Artık her şey hazır ve ihtilalin saati beklenmeye başlandı.

*****

İhtilal önce İstanbul’da başladı. Ardından 03.00’da Ankara Harp Okulu’ndan 4 ekip çıktı. Merkez Komutanlığının birlikleri harekata katılma emrini vermesiyle, bu görev tamamlandı. Saat 03.30’a gelmeden askeri tedbirler tamamlanmıştı. İstanbul radyosunun ele geçmesiyle 4 maddelik bildiri 04.30’da halka okundu. Ankara’da ufak bir çatışma olmuşsa da harekat kansız bitirildi. Albay Alparslan Türkeş Ankara radyosunda saat 05.25’te Türk Silahlı Kuvvetleri Bildirisini okumaya başladı. 27 Mayıs sabahı saat 08.20’de ihtilal, en son Bayar’ın da teslim alınmasıyla başarıyla sonuçlandı.

Adnan Bey son gecesini Eskişehir’de geçirdi. Gece saat 02.00’da odasına çekildi. Hazırlıklarını tamamlayan askerler İstanbul’dan işaret beklemeye başladılar. 04.30’da İstanbul’dan işaret geldi ve askerler Eskişehir’de koşuşturmaya başladılar. Bir grup asker şeker fabrikası misafirhanesinde kalan Adnan Bey’i tutuklamak için gitti fakat elleri boş döndüler. Uçaklar havalandı, çevre yolları tarayan keşif amaçlı seferler yapıldı. Menderes’in arabasının Kütahya’ya doğru hareket halinde olduğu tespit edildi. Derhal Kütahya Hava Er Eğitim Tugayına telefon edilerek, Menderes’in Kütahya’da tutuklanması istendi. Teslim almak için de Eskişehir’den Albay Muhsin Batur yola çıktı.

Adnan Bey’in ihtilalden son anda haberi oldu. Başbakanlıktan, özel kalem müdürüne edilen bir telefonla Başbakanlık binasının sarıldığını ve Ankara’da çatışmaların olduğu haberi geldi. Menderes ihtilal haberini oldukça soğukkanlı karşılamıştır. Mülki erkana telefonlar ederek ülkedeki siyasi atmosferi ve ihtilalin durumu hakkında bilgi almaya çalıştı. Önce İzmir Valisini, Emniyet müdürünü aradı fakat ulaşamadı. Ardından Bursa Valisi Çağlayangil’i arayarak Bursa’daki ihtilal durumu hakkında bilgi almaya çalıştı. Önce İzmir Valisi, Emniyet genel müdürünü aradı fakat ulaşamadı. Ardından Bursa Valisi Çağlayangil’i arayarak Bursa’daki ihtilal durumu hakkında bilgi aldı. Menderes mahiyetindekilerle Yurtiçi Bölge Komutanlığına geçmeye karar verdi. Adnan Bey karayoluyla Kütahya’ya doğru yola çıktı. Kütahya’da Menderes’i Kütahya vali yardımcısı ile Hava eğitim komutanı Albay S.Demet karşıladılar. Ülkede ihtilalin olduğunu ve hükümet hakkında tutuklama emrinin tebliği üzerine Menderes karargaha götürüldü. Eskişehir’den c.47 tipi uçak ile gelen Albay M.Batur eşliğinde önce Eskişehir’e ardından Ankara’ya nakledildi.

*****

Sıkı önlemler altında Menderes harp okuluna getirilirken aynı anda Ankara semalarına bir uçak daha yaklaşmaktadır. Cemal Gürsel, İzmir’den Ankara’ya ihtilalin başına geçmek üzeredir.

Örgüt 26-27 Mayıs gecesi Harp okulunda ihtilal sonrası tutuklanacakların listesini Cumhurbaşkanı Bayar’dan başlayarak Başbakan Menderes, bakanlar, demokrat parti üst düzey yöneticileri, tahkikat komisyonu üyeleri, demokrat parti milletvekilleri, Genelkurmay başkanı ve üst düzey emniyet genel müdürlerine kadar hazırladılar. Hazırlanan bu liste dahilinde 27 Mayıs sabahı tutuklananlar Harp okulunda toplanmaya başladı. İlginç olanı Demokrat Partililere karşı son derece kaba ve kötü davranılırken DP içerisinde Menderes’e karşı muhalefet yürüten Sıtkı Yırcalı’ya ve eski Milli Savunma Bakanı Şemi Ergin’e coşkun sevgi gösterileri yapıldı. Harp okulunda tutuklanan Demokrat Partililerin ilk kafilesi 30 mayısta Yassı Adaya sevk edildi. Yargılamaların tamamı Yassı Adada gerçekleştirildi Menderes’in yargılanması 14 Ekim 1960’ta başladı ve 15 eylül 1961’e kadar devam etti. 592 sanık hakkında 11 ayrı dava açılırken, 228 sanık hakkında idam cezası istendi. Menderes; 6/7 Eylül davası, Bebek davası, Ali İpar davası, örtülü ödenek davası, radyo davası, Topkapı Olayları davası, Çanakkale Olayı davası, Kayseri Olayı davası, Demokrat İzmir Gazetesi davası, Üniversite Olayları davası, istimlak davası, vatan cephesi davası, anayasaya ihlal davasından yargılanırken sadece Bebek davasından beraat etti ve diğer davaların tamamından mahkum oldu.

Yüksek Adalet Divanı, Menderes’in de içinde bulunduğu 4 kişi hakkında oy birliğiyle 11 sanık hakkında oy çokluğuyla idam kararı verdi. Milli Birlik Komitesi Yüksek Adalet Divanı’nın oy birliğiyle idam cezası verdiği 4 sanıktan Celal Bayar’ın cezasını ömür boyu hapse çevirirken Menderes’le birlikte H.Polatkan ve F. R. Zorlu’nun idam kararını onayladı. İdamlar 16 Eylül’de İmranlı Adasında infaz edildi. 15 Eylül’de intihara teşebbüs eden Menderes intihar etmekten kurtarılırken mahkeme kararı gereği 17 Eylül 1961 saat 14.30’da idam edildi.

1990’da TBMM, Demokrat Parti mensupları hakkında İade-i İtibar Kanunu çıkardı. İdamların 29. Yılında Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan’ın mezarları devlet töreniyle kalabalık halk ve Cumhurbaşkanının katılımıyla İmralı’dan İstanbul’daki anıt mezara taşındı.

27 Mayıs Askeri İhtilalinde Adnan Menderes ve Ordu isimli yazıyı okumak için buraya tıklayabilirsiniz

Aşağıdaki yazılara da göz atabilirsiniz

Fransız Devrimi’nin Nedenleri Ve Sonuçları – Ders Notları

Amerikan Devrimi Ve Amerika’nın Bağımsızlığı – Ders Notları

Napolyon Savaşları Hakkında – Ders Notları

KUTADGU BİLİG – ESER HAKKINDA İNCELEME

ARİSTOTALES POLİTİKA KİTABI – DERS NOTLARI

Merkantilizm Nedir, Neyi Amaçlar? – Ders Notları

Avrupa Birliği’nin Ortaya Çıkışı – Ders Notları

Rönesans Nedir? – Ders Notları

Reform Nedir, Nasıl Ortaya Çıkmıştır ? – Ders Notları

Feodalizm (Derebeylik) Nedir ? – Ders Notları

Beğen  113
Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yapılan Yorumlar ( 2 )