Menu

Matbaa ‘nın Hayatımıza Girmesi ile Değişen Yaşam

Matbaa ‘nın Hayatımıza Girmesi ile Değişen Yaşam

Bizler duygu ve düşüncelerimizi yazıya dökmeden önce dile dökmüşüz ama bu ya eksik kalmış ya da unutulup gitmiş. Bu nedenle yazarların ve bilim insanlarının bulmuş oldukları o güzel yapıtlara ve teknolojiye yazının bulunması ile kavuşmuşuz.

Matbaanın Tarihçesi

Matbaayı ilk Johannes Gutenberg bulmuştur, diye yanlış bir kanı var. O sadece mevcut olan matbaayı insan kuvvetinden çıkarıp makine ile daha hızlı baskı sistemine geçirilmesine öncülük etmiştir.

Matbaa, ilk olarak Mezopotamya’da antik kentlerde bulunmuş. Hazırlanan klişeler yumuşak kile bastırılıp o şekilde pişiriliyor bu sayede yazılı tabletler ortaya çıkıyordu. Çinliler ise kağıdı buldukları için bu işlemi kağıt üzerinde yapıyorlardı. Her yerde olduğu gibi Türklerin izini burada da görmekteyiz. Yine Uygur Türklerine ait kalıntılarda şimşir ağacından hazırlanmış bir hayli fazla Uygur harfleri bulunmuştur. Yine bu antik kalıntılarda bulunan yüzlerce basılı kitap bugün müzelerde Uygur Kültürünü tanıtmaktadır. Onların bulmuş oldukları klişeler hareketliydi ve işin çabucak bitmesinde kolaylık sağlıyordu. Bu hep bahsettiğimiz 745-940 yılları arasındaki bir zaman dilimindeki teknolojiydi. 8. yüzyılda ise Türkistan’a gelen Arap tüccarlar, kağıdın nasıl yapıldığını Türkler’ den öğrenerek ülkelerine götürdüler. Avrupalıların matbaa ile ilk tanışması ise 12. yüzyılda Endülüs Emevileri’nin hocalarından öğrenmesiyle daha da Avrupa’da gelişmesi ise 14. yüzyılda Cenevizli gemicilerin sayesinde olmuştur.

matbaa

Osmanlı Devleti’ne İlk Matbaanın Gelişi

Nasıl ilk matbaayı Gutenberg icat etti yanılgısı varsa Osmanlı topraklarına ilk İbrahim Müteferrika’nın getirdiği yönünde bir bilgi hatası mevcuttur.

İlk defa II. Beyazıd’ın izni ile Museviler tarafından 1488’de kitaplar basıldı. Daha sonra Yavuz Sultan devrinde de basımlar devam etti. IV. Mehmet devrinde de bazı kitaplar basıldıysa da maalesef devam ettirilemedi.

1669 yılında Bünyamin (Benjamin) Efendi IV. Murat’ın verdiği emirle Avrupa’dan matbaa almak üzere yollanır. Ağaç matbaaya 1000 altın vererek satın alan Bünyamin Efendi yurda döndükten hemen sonra padişah vefat eder. Onun yerine geçen Sultan İbrahim matbaanın kullanılmasının sakıncalı olduğunu öne süren art niyetli kişiler tarafından doldurulunca o da daha baskı makinesini dahi görmeden demircide eritilmesi emrini verir. Sarayın Demircibaşısı bu makinayı eritemez ve yakmaz da. Onu 3 altın karşılığı bir yahudiye satar. Yahudi de 50 altın karşılığı baskı makinasını Cenevizli bir tüccara satar. Tüccar daha fazla kâr etmek için makinayı gemiye atar ama sattığı ürünlerden daha iyi kazanç sağladığı için makineyı indirmez ve gemide bırakır. Gemi artık Amerika yolcusudur. Geminin kaptanı tarafından baskı makinesi, I. Manuel Rodruguez Adası yakınlarında fazla yer işgal ettiği düşünülerek içindeki klişeler ile bir sandık içerisinde denize atılır. Kıyıya vuran makine ve harf klişeleri aynı zamanda papaz olan Martinez tarafından bulunur. O da deneyerek makineyı kullanmayı öğrenir. Küçük çaplı bir matbaa kurarak İncil’den mesajlar basarak oradaki halka dağıtır.

III. Ahmet yenilikçi ve aydın bir padişahtı. İbrahim Müteferrika’nın kendisini ikna etmesiyle matbaanın tekrar kurulmasına onay verdi. Yalnız hattatların kazançları yok olmasın diyerek, o zamanın Şeyhülislam’ı Abdullah Efendi ile Sultan fetva ve ferman yayınladılar (1729). Fermanda henüz matbaada tefsir, hadis, fıkıh ve kelam kitaplarının basılmayacağı belirtildi. Padişah ilk eserlerin basımı sırasında matbaada çalışan işçilerin ücretini karşılayarak maddi yardımını da esirgememiştir.

matbaa

Matbaanın Yayılması

15. yüzyıl Avrupası’nda okumaya ve öğrenmeye aç insanlar kitapların ucuzlaması ile önce din sonra da kültürel alanda doymaya başladılar. Gutenberg’in hayata kazandırdığı yeni matbaa makinesi o kadar benimsendi ki daha yapımından sonraki ilk elli yılda Avrupa’da bine yakın matbaa atölyesi açıldı.

Matbaanın Kazandırdıkları

Matbaanın icadı ile bilimsel ve teknik ilerlemelerin yanı sıra ekonomik, sosyal ve kültürel gelişmeler vücuda geldi.

Kitap fiyatlarının ucuzlaması, eğitime önem verilmesi ya da başka ülkelerin kültürlerini görüp daha yakından tanımalarına vesile oldu.

Özellikle basılan dini kitaplar ile Avrupa’da kilisenin değerini azalttı ve Reform hareketlerinin doğmasına sebep olurken sanat ve bilim açısından da Rönesans akımı oluştu.

Matbaanın kazandırdıkları olsa da seri basım nedeniyle hatalı basımlar çok olmaktadır. Yüzlerce kitap bu hatalı basımlar nedeniyle yanlış bilgi vermek bir yana bir de tekrardan toplatılması gibi zor durumlara maruz da kalınabilir. Nitekim Stuart Hanedanı’na mensup olan İngiltere, İskoçya ve İrlanda Kralı I.Charles devrinde (1631) İncil’in 10 Emir bölümünde “Zina Yapmayınız!” sözü dizgi hatası nedeniyle “Zina Yapınız!” şeklinde basılmış. Matbaa sahiplerinin önce izinleri iptal edilip sonra da bu kişiler 300 Euro para cezasına çarptırılmışlardır. Bu İncil Şeytan İncili ya da Zina Yapan İncil olarak bilinir.

***

Günümüzde ise artık matbaa yerini bilgisayara bırakmış gibi gözüküyor. Dünyaca ünlü Meydan Larorusse dahi bu teknoloji sebebiyle artık yeni ansiklopedi basmak yerine bilgilerini internete taşımayı uygun bulmuştur. Her alanda faydasını gördüğümüz sosyal medya sayesinde de bütün bilgiler bir tık yakınımızda…

Aşağıdaki yazılara da göz atabilirsiniz:

Baca Fırçası Çocuklar – İngiltere’nin Utanç Yılları

Meiji Devrimi Ile Japonya’nın Değişimi

Fransız Devrimi’nin Nedenleri Ve Sonuçları – Ders Notları

Amerikan Devrimi Ve Amerika’nın Bağımsızlığı – Ders Notları

KUTADGU BİLİG – ESER HAKKINDA İNCELEME

ARİSTOTALES POLİTİKA KİTABI – DERS NOTLARI

Merkantilizm Nedir, Neyi Amaçlar? – Ders Notları

Avrupa Birliği’nin Ortaya Çıkışı – Ders Notları

Rönesans Nedir? – Ders Notları

Reform Nedir, Nasıl Ortaya Çıkmıştır ? – Ders Notları

Feodalizm (Derebeylik) Nedir ? – Ders Notları

Viyana Kongresi Ve Sonuçları – Ders Notları

Karansebeş Muharebesi (Aptal Savaş) Osmanlı’nın Zaferi

Çar 1. Petro (Namıdiğer Deli Petro) Kimdir ?

Grigori Rasputin – Rusya’nın Şeytanı Kimdir ?

Ütopya Kitabının Analizi Ve Yorumlaması

Alman – Fransız Düşmanlığı (Savaş’a Gidiş)

Alman – İngiliz Rekabeti ve İngiltere’nin Deniz Üstünlüğü

Bismark Antlaşmalar Sistemi Ve Üçlü İttifak

Beğen  19
Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir